Uitgelicht

De afgelopen jaren heeft de COGEM onderzoek laten uitvoeren naar berichten over biotechnologie in de media als informatiebron voor onder andere de periodiek op te stellen trendanalyse biotechnologie. Wat in de krant staat wordt vaak gezien als een eendagsvlieg en ook de waarheid van de inhoud van veel berichten wordt nog wel eens betwijfeld. Maar als berichten systematisch over een langere periode worden gevolgd, kunnen er trends zichtbaar worden die anders aan de aandacht ontsnappen.

Huib de Vriend had als onderzoeker bij de Consumentenbond een traditie van een veredelde krantenknipseldienst over biotechnologie in het leven geroepen, die na zijn vertrek in 2005 verloren dreigde te gaan. Met steun van de COGEM is dit werk door hem tot 2010 voortgezet, zijn de berichten geclassificeerd en opgeslagen in een door Wageningen Universiteit beheerd elektronisch archief en zijn de resultaten op een door de Universiteit van Tilburg ontwikkelde systematiek in kaart gebracht.* Het binnenkort te publiceren rapport over dit unieke wereldwijde gegevensbestand, doet verslag over de bevindingen van de periode 2005-2010 en laat interessante trends zien.

Als eerste blijkt dat er een vrij constante stroom is van zo’n 150 artikelen per maand, waarbij de artikelen die een zelfde onderwerp raken of erg algemeen van karakter zijn niet worden meegerekend. Wat mij bij de analyse van de bijna 9000 beoordeelde artikelen het meest opvalt, is het fundamentele verschil tussen media berichtgeving over de groene en de rode biotechnologie. Bijna 60% van de media aandacht gaat uit naar de groene biotechnologie, terwijl de rode biotechnologie, ondanks bijvoorbeeld de controverses over klonering en stamcellen, maar 35% van de artikelen uitmaakt. Over de witte biotechnologie wordt nauwelijks geschreven (5%), zodat ontwikkelingen in deze sector zich buiten het gezichtsveld van de media kunnen voltrekken. Ik vraag me af of de relatieve media luwte over de rode biotechnologie in de toekomst zal blijven, met de komst van gentherapie, gg-dieren, etc. en het tot nog toe uitblijven van ernstige ecologische risico’s bij de groene biotechnologie.

Een tweede interessant fenomeen is dat het publieke debat in de media zich steeds meer heeft gericht op de technische mogelijkheden en minder op het maatschappelijke nut ervan. Het meest uitgesproken is dit te herkennen in Noord-Amerika en het minst in Azië. Europa neemt een tussenpositie in. Deze trend is het laatste jaar echter niet doorgezet. Dat kan betekenen dat het beleid zich weer meer met de maatschappelijke bijdrage van biotechnologie gaat bezig houden.

Verder zijn de besproken onderwerpen wereldwijd steeds minder gericht op collectieve belangen en meer op private of individuele belangen. Europa wijkt af van deze trend in de rest van de wereld en lijkt een eigen koers te zoeken tussen private en collectieve belangen. Acties om collectieve belangen te dienen blijven dominant in de EU terwijl zij in de VS een gepasseerd station lijken en een bescheiden vaste plaats in het debat innemen. Het is dan ook niet waarschijnlijk dat in dit opzicht Europa de koers van de VS zal gaan navolgen. Doen Azië en Afrika dit dan wel? Nee. Hier gaat het debat in de media nog meer uitgesproken over collectieve kwesties en maatschappelijke belangengroepen, met India als meest uitgesproken voorbeeld.

Het onderzoek legt ook forse verschillen tussen de EU lidstaten bloot. De grootste verschillen bestaan tussen Italië, waar collectieve belangen van georganiseerde consumenten en burgers het meest dominant in de media aanwezig zijn, tegenover Denemarken waar private belangen en technologie gedreven acties de media domineren, zelfs nog meer dan in de VS. België en Nederland komen ook dicht bij dit Deense profiel. Nederland zou met deze landen wellicht vaker in de EU tot gezamenlijke initiatieven kunnen komen, waarbij de meeste steun van landen als Duitsland en Spanje lijkt te verwachten.

Het onderzoek is door de budgettaire beperkingen vorig jaar afgerond. Een reden te meer om, wanneer het verschijnt, er gedegen kennis van te nemen. Immers, de media liegen niet.
 

*CGM 2007-04 Posities van Wereldblokken inzake Biotechnologie. Een verkenning van het monitoren van verschillen en trends op basis van mediaberichtgeving en ordening volgens een scenario- en actorenmethode.